Mai Phương- Người xứ Nẫu ở vùng Than

Thứ Tư, 23/12/2020, 09:52 [GMT+7]
.
.

Nhà thơ, nhà báo Lê Viết Thuận (bút danh Mai Phương), Chi hội trưởng Chi hội Nhà văn Việt Nam tại Quảng Ninh, vừa qua đời ngày 20/12/2020 (tức ngày mùng 7 tháng 11 năm Canh Tý), hưởng thọ 88 tuổi. Dù biết ông bị tai biến đã lâu nhưng nhận tin này nhiều người vẫn không khỏi bàng hoàng, thương tiếc. Nhà thơ, nhà báo Mai Phương giã từ cõi tạm để lại những bài thơ, trang văn và niềm thương nhớ cho bạn đọc, đồng nghiệp yêu mến ông. 

Di ảnh nhà văn nhà báo Mai Phương.
Di ảnh nhà văn, nhà báo Mai Phương.

Nhà thơ, nhà báo Mai Phương - Lê Viết Thuận là con thứ năm trong một gia đình nông dân yêu nước nghèo ở huyện Tuy An, Phú Yên (người ta quen gọi đất này là xứ Nẫu). Từ nhỏ, ông đã say mê đọc sách, chịu ảnh hưởng của văn hóa Pháp, âm nhạc và thơ ca lãng mạn tiền chiến. Cha mẹ mất sớm, anh chị em ông tự lực nuôi nhau. Năm 17 tuổi, ông theo anh trai vào bộ đội và cuối năm 1954, tập kết ra Hà Nội, được học thêm văn hóa, học nghiệp vụ kỹ thuật.

Bút danh Mai Phương của ông xuất hiện trên báo từ mùa thu năm 1957 để kỷ niệm mối tình đầu với cô sinh viên Hà thành tên là Dương Phương Mai. Năm 1958, Mai Phương được điều động về Khu mỏ Hồng Quảng bắt đầu giai đoạn làm báo chuyên nghiệp. Một số bài thơ đăng ở các báo, tạp chí văn nghệ Trung ương, địa phương, từng  được “lọt  mắt xanh” của những nhà thơ lớn lúc bấy giờ.

Và cũng vì đam mê văn chương, ngay từ thời trai trẻ, ông đã xin ra khỏi biên chế nhà nước để về Hà Nội học lớp bồi dưỡng viết văn khóa I. Thế nhưng, đang học thì ông lại được gọi trở về Vùng mỏ. Về đây, ông tiếp tục làm báo ở Đài Truyền thanh Quảng Ninh (tiền thân của Đài Phát thanh và Truyền hình Quảng Ninh nay là Trung tâm Truyền thông tỉnh Quảng Ninh).

Năm 1975, Mai Phương nhận được nhiều lời mời vào Sài Gòn làm việc của nhiều lãnh đạo đài báo từng quen biết nhưng đã quyết định ở lại Vùng mỏ. Ông đã có hàng trăm phóng sự phát thanh, phóng sự truyền hình và nhiều bút ký phóng sự, ghi chép trên báo in. Ông là phóng viên duy nhất của Đài Phát thanh Quảng Ninh được Đài Tiếng Nói Việt Nam coi như là phóng viên thường trú trong chiến tranh chống Mỹ.

Mai Phương cũng chính là người đã đem về Vùng mỏ những chiếc huy chương vàng, bạc đầu tiên tại những kỳ Liên hoan Truyền hình toàn quốc bao gồm cả phim phóng sự, phim ký sự ca nhạc. Nhà văn Võ Khắc Nghiêm nhận xét: Vốn là người có kiến thức văn học, lại rất chịu khó học hỏi, nghiêm túc, chu đáo trong cuộc sống, trong mọi công việc nên ở bất cứ lĩnh vực nào, đề tài nào khi đã chủ tâm thực hiện Mai Phương đều dốc hết sức lực tìm tòi, sáng tạo và dường như chất thơ trong tâm hồn ông luôn được tỏa ra trong từng câu chữ, từng khuôn hình, khiến cho tác phẩm phát thanh, truyền hình cũng có hồn phách riêng. Ngay đến cả phỏng vấn những người thợ mỏ hay giám đốc mỏ, Mai Phương đều gợi mở để họ nói những điều chân thực, bình dị mà sâu sắc, kể cả những thiếu sót chủ quan, không để họ đổ lỗi cho khách quan. Ông luôn thông cảm với sự nhọc nhằn của nghề mỏ, nhất là với những giám đốc mỏ trung thực, năng động nhiệt tình vì thợ mỏ luôn được ông ca ngợi, bênh vực. Ông tìm hiểu rất kỹ từng nhận vật mình viết và chỉ viết những ai mình yêu quý, thừa nhận phẩm chất của họ”.

Nhà thơ Mai Phương đọc thơ trong một chwong trình giao lưu.
Nhà thơ Mai Phương đọc thơ trong một chương trình giao lưu.

Mải mê với những tác phẩm báo chí mãi đến khi đã ở độ tuổi ngoài "thất thập cổ lai hy", ông mới quay lại với nàng thơ. Định mệnh đã bứng Mai Phương ra khỏi cố hương Phú Yên đặt ông vào Đất mỏ để ông như một cây xanh khỏe mạnh sâu rễ bền gốc ở đất này mà kết lại những mùa thơ. Ngoài tập truyện ký: “Người cao hơn núi”, NXB Hội Nhà văn- 2006, ông đã xuất bản các tập thơ của riêng: “Sắc hoa vàng”, NXB Văn học-1997, “Đi trong cõi người”, NXB Văn học-2002, tái bản năm 2003, "Trái tim nhân ái”, NXB Hội nhà văn- 2006, “Bài thơ tặng vợ”, NXB Văn học- 2008, “Mai Phương- Truyện và ký” (NXB Hội Nhà văn -2012), “Mai Phương tác phẩm” (NXB Hội Nhà văn-2017).

Đặc biệt bài thơ “Thế gian này chỉ riêng Bác mà thôi” của Mai Phương được bạn đọc yêu thơ và nhân dân các nơi quý mến trân trọng. Bài thơ “Thế gian này chỉ riêng Bác mà thôi” của nhà thơ Mai Phương được nhận tặng thưởng đặc biệt của Báo Văn nghệ. 

Trong thơ Mai Phương, hình tượng hòn than được nhắc đi nhắc lại nhiều lần. Nguyên do bởi vì than vừa là tình yêu của Mai Phương lại vừa giống tính cách của ông lúc nào cũng muốn bùng cháy hết mình. Mai Phương bùng cháy khi viết về Đất mỏ, nồng nàn lúc viết về người Vùng mỏ. Nhiều bài thơ của Mai Phương có tên đất, tên người ở Vùng mỏ như: “Người Cao Sơn”, “Nhớ Hiến”, “Cầu Trới”, “Đại Yên” v.v…

Nhân vật trung tâm trong thơ Mai Phương vẫn là người thợ mỏ. Trung thực, mạnh mẽ và quyết liệt, Mai Phương làm thơ về thợ mỏ như chính người thợ mỏ đi tìm vàng đen. Hành trình mà ông đi sâu vào tâm hồn người thợ phát hiện ra những ý thơ giống như tìm vỉa than, tuyển than vậy. Do đó công việc của nhà thơ cũng giống như công việc của thợ mỏ. Tuyển than cũng giống tuyển thơ.

Nhà văn Mai Phương và nhà thơ Lê Hường thực tế sáng tác tại huyện Bình Liêu.
Nhà văn Mai Phương và nhà thơ Lê Hường thực tế sáng tác tại huyện Bình Liêu.

Nói về thơ Mai Phương, nhà thơ Triệu Nguyễn nhận xét: Thơ Mai Phương thiên về cuộc sống thường nhật. Anh chỉ nói điều anh biết, tránh luận bàn vu vơ. Cảm xúc trong các bài thơ của anh đều ở độ trào dâng, không thể kìm nén. Tôi có cảm tưởng anh tất tưởi đi trong cõi người với đôi mắt của một nhà báo và trái tim đa cảm của một người làm thơ, không né tránh chuyện đời ngổn ngang, những mặt trái của xã hội. Thơ Mai Phương ngùn ngụt bốc lên chính khí, trắng đen rõ ràng không nhòa nhạt.

Bên cạnh thơ và truyện ngắn, Mai Phương còn sáng tác nhiều bút ký. Ký Mai Phương giàu tính thông tấn bởi vì ông là người làm báo. Có thể thấy, Mai Phương đi chênh vênh trên đường ranh giới giữa ký văn học và ký báo chí. Nhà văn Trung Trung Đỉnh nhận xét: Bút ký Mai Phương gợi cho tôi nhớ lại những dòng cảm xúc tươi rói, những trang văn tươi rói của các nhà văn vùng than thời chiến tranh chống Mỹ. Họ thực sự là những người con anh hùng của Vùng mỏ anh hùng.

Mai Phương từng chia sẻ: Làm báo cho tôi vốn sống thực tế cực kỳ phong phú mà nếu làm việc ở lĩnh vực khác tôi khó mà có được. Với tôi, không nhờ làm báo tôi không có được những tác phẩm văn học như thế.

Và chính chất liệu đề tài vùng than đã góp phần hình thành nên một nhà văn, nhà báo Mai Phương được bạn đọc yêu mến. Nhà thơ Nguyễn Quang Thiều, Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam, đánh giá: “Nếu như người thợ mỏ đào sâu lòng đất để tìm những vỉa than cho Tổ quốc thì Mai Phương là người đào sâu vào tâm hồn người thợ mỏ để viết nên những trang văn đậm tính sử thi về vùng Than…”.

Nhà văn, nhà báo Mai Phương tên thật là Lê Viết Thuận, sinh năm 1933, tại thôn Ngân Sơn, xã An Thạch, huyện Tuy An, tỉnh Phú Yên. Ông là bộ đội miền Nam tập kết ra Bắc, năm 1958 thì chuyển ngành về Hồng Quảng công tác, rồi làm báo chuyên nghiệp ở báo Vùng mỏ. Vào những năm 1958-1959, Mai Phương đã có thơ đăng ở các báo, tạp chí văn nghệ Trung ương, địa phương, dự hội nghị những người viết trẻ toàn quốc lần thứ nhất. Nhiều năm liền ông là đại diện Báo Công nghiệp, báo Công Thương tại Quảng Ninh. Nhà thơ Mai Phương được kết nạp vào Hội Nhà văn Việt Nam khi ông đã bước sang tuổi 75 và là Chi hội Trưởng Chi Hội Nhà văn Việt Nam tại Quảng Ninh đến khi qua đời ngày 20/12/2020.

Phạm Học

.
.
.
.
.
.
.
.