Ứng xử nơi cư trú góp phần bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa cộng đồng

Chủ Nhật, 02/08/2020, 13:50 [GMT+7]
.
.

Bộ quy tắc ứng xử trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh được UBND tỉnh ban hành dịp cuối tháng 4/2020 gồm 4 chương với 41 điều, trong đó có 8 điều là những quy tắc ứng xử trong cộng đồng nơi cư trú. Đó được coi là nền tảng để bảo vệ các giá trị văn hóa cộng đồng và xây dựng con người Quảng Ninh năng động - sáng tạo - hào sảng - văn minh - thân thiện.

Tình làng, nghĩa xóm

Bên cạnh việc tuân thủ các quy định và thuần phong mỹ tục ở nơi cư trú, Bộ quy tắc ứng xử cũng quy định cần chăm sóc bảo vệ người già trẻ em, bảo vệ môi trường sống, ứng xử trong việc cưới trang trọng tiết kiệm, ứng xử trong việc tang nghĩa tử là nghĩa tận. Ứng xử trong văn hóa tín ngưỡng lành mạnh, tôn nghiêm, ứng xử trong hoạt động sản xuất kinh doanh, vật nuôi và cây trồng có trách nhiệm và tự giác…

Đặc biệt, Bộ quy tắc ứng xử đề cao việc xây dựng mối quan hệ hàng xóm láng giềng đoàn kết, tương trợ lẫn nhau. Đây cũng là nét văn hóa truyền thống đẹp đẽ của dân tộc Việt.

Bà con Người Dao ở xã Đồng Lâm (TP Hạ Long) luôn sẵn sàng giúp đỡ nhau mỗi khi nhà hàng xóm có việc Bà con Người Dao ở xã Đồng Lâm (TP Hạ Long) luôn sẵn sàng giúp đỡ nhau mỗi khi nhà hàng xóm có việc
Bà con người Dao ở xã Đồng Lâm (TP Hạ Long) luôn sẵn sàng giúp đỡ nhau mỗi khi nhà hàng xóm có việc.

Tục ngữ Việt Nam có câu: Bán anh em xa, mua láng giềng gần. Hàng xóm láng giềng tối lửa, tắt đèn có nhau. Câu nói đó hàm chứa tình cảm, sự đùm bọc, giúp đỡ nhau trong cùng một thôn xóm, làng bản, khu phố… Lúc hoạn nạn, khó khăn mới thấm thía tình làng nghĩa xóm.

Dù cuộc sống ngày nay đã đầy đủ hơn trước nhưng hàng xóm cho nhau tấm bánh, gói quà, sang nhà nhau chơi, hộ nhau mỗi khi nhà có đám hiếu, đám hỉ hay thăm hỏi nhau những lúc đau ốm là những việc làm cần được duy trì để xây dựng một mối quan hệ láng giềng tốt đẹp, đoàn kết.

Sau gia đình thì hàng xóm là những người có sự tiếp xúc và có nhiều lợi ích chung liên quan đến mình nhất. Có khi ra đến ngõ đã chạm mặt nhau. Vì vậy vừa dễ thân nhưng cũng dễ nảy sinh những mâu thuẫn trong cuộc sống thường ngày.

Mặt khác, sự bận rộn cộng với lối sống thực dụng của một bộ phận người dân đã khiến tình làng nghĩa xóm cũng bị mai một ít nhiều. Chỉ vì tranh chấp đất đai, tài sản, tranh nhau một lối đi, một đường dẫn nước… mà hàng xóm lâu năm lại kiện cáo, hơn thua đến cùng để rồi dắt nhau ra tòa. Hay đơn giản chỉ là những xích mích nhỏ nhặt của con trẻ cũng làm mất đi tình nghĩa mà hai gia đình dựng xây qua bao thế hệ.

Xây dựng mối quan hệ láng giềng gắn bó, bình tĩnh, nhường nhịn giải quyết các mâu thuẫn là điều đặc biệt quan trọng. Tình làng nghĩa xóm cần được nhà nhà gìn giữ như một “vốn quý” của dân tộc. Bởi sự cố kết cộng đồng - nền tảng cho sức mạnh đoàn kết của dân tộc - sẽ rất dễ vỡ nếu tình làng nghĩa xóm không được coi trọng.

Một bữa cơm ấm tình làng nghĩa xóm
Một bữa cơm ấm tình làng nghĩa xóm.

Xây dựng khu phố xanh, sạch, đẹp, văn minh

Hưởng ứng phong trào “Ngày chủ nhật vì một Hạ Long xanh”, người dân ở các khu phố của phường Hồng Hải (TP Hạ Long) vào thứ bảy, chủ nhật hàng tuần đều duy trì hoạt động dọn vệ sinh dọc các tuyến đường xung quanh khu dân cư nơi mình sinh sống. Hoạt động này được tổ khu phố phát động và được các hộ gia đình hưởng ứng tích cực, dần dà hình thành thói quen giữ gìn vệ sinh chung nơi khu phố.

Việc đổ rác đúng nơi, đúng giờ quy định cũng được tổ trưởng tổ khu phố phổ biến đến từng nhà. Khi tất cả đã đi vào nề nếp thì những người vi phạm cũng sẽ bị nhắc nhở, phê bình, sẽ cảm thấy “ngượng” mà không tái phạm nữa.

Bà Nguyễn Thị Bình, Tổ trưởng tổ 2, khu 10, phường Hồng Hải (TP Hạ Long) cho biết: Người dân cơ bản đều rất trách nhiệm và tự giác trong việc chấp hành những quy định nơi cư trú, từ việc nhỏ đến việc lớn như treo Quốc kỳ trong những ngày lễ, sự kiện chính trị của đất nước theo quy định; thường xuyên luyện tập thể dục, thể thao; thực hiện nếp sống văn minh trong việc cưới, việc tang và lễ hội; tham gia đầy đủ các phong trào từ thiện, nhân đạo, đền ơn đáp nghĩa, khuyến học… Một số gia đình đôi khi vì bận rộn mà quên chưa thực hiện thì hàng xóm lại nhẹ nhàng nhắc nhở lẫn nhau để cùng làm cho tốt.

Người dân phường Hồng Hải dọn dẹp đường phố hưởng ứng Ngày chủ nhật xanh
Người dân phường Hồng Hải, TP Hạ Long dọn dẹp khu phố hưởng ứng "Ngày chủ nhật xanh". Ảnh: Nguyễn Dung

Nhìn rộng ra trên toàn tỉnh, câu chuyện về hơn 40 gia đình ở Quảng Ninh tự nguyện hoãn đám cưới để làm tốt công tác phòng dịch Covid 19 dịp tháng 3/2020 cũng cho thấy những ứng xử đẹp, văn minh, góp phần xây dựng nếp sống văn hóa ở nơi cư trú.

Chính những quy tắc ứng xử nơi cư trú sẽ là nền tảng cho việc xét các danh hiệu Gia đình văn hóa, Khu dân cư văn hóa, tích cực đóng góp vào phong trào toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa, xây dựng nếp sống văn hóa, văn minh đô thị, xây dựng nông thôn mới.

Thực hiện tốt những quy tắc ứng xử nơi cư trú cũng chính là trách nhiệm của mỗi người trong việc xây dựng một không gian sống có tổ chức, có kỷ luật và có sự thân thiện, yêu thương. Để từ chính nơi mình sống, từ chính những người hàng xóm xung quanh mình, con trẻ sẽ học được những bài học về tình người, về sự tự giác và trách nhiệm bảo vệ những giá trị văn hóa cộng đồng.


Ông Đào Văn Thắng, Bí Thư, Chủ tịch HĐND phường Hồng Phong, TX Đông Triều, Quảng Ninh.
 
Ông Đào Văn Thắng, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND phường Hồng Phong (TX Đông Triều): “Đảng viên phải là người làm trước, nêu gương để nâng cao ý thức của cộng đồng dân cư”

Đối với các quy tắc ứng xử trong cộng đồng nơi cư trú nằm trong Bộ quy tắc ứng xử trên địa bàn tỉnh mà UBND tỉnh đã ban hành, cùng với việc gìn giữ và phát huy thuần phong mỹ tục, hạn chế những hủ tục lạc hậu; xây dựng quan hệ láng giềng… việc thực hiện nếp sống văn minh trong việc cưới, việc tang được chúng tôi đặc biệt quan tâm. Việc thực hiện nếp sống văn minh trong việc cưới, việc tang được đưa vào nội dung quy ước khu phố, gắn với tiêu chí để bình xét gia đình văn hóa. Đa số các đám cưới và đám tang thực hiện tốt nếp sống văn minh trên tinh thần tiết kiệm, gọn nhẹ, không phô trương. Đặc biệt, chúng tôi nêu cao vai trò của cán bộ và các đảng viên, cần gương mẫu, đi đầu trong việc thực hiện những quy tắc về ma chay cưới hỏi nói riêng và những quy định ứng xử trong cộng đồng nơi cư trú. Qua đó nâng cao ý thức của người dân, góp phần xây dựng đời sống văn hóa mới trong cộng đồng dân cư, lan tỏa những giá trị văn hóa tích cực.

Bà Vũ Thị Nhung – Tổ trưởng tổ 2, khu 6, phường Hồng Hà, TP Hạ Long, Quảng Ninh
 

Bà Vũ Thị Nhung, Tổ trưởng tổ 2, khu 6, phường Hồng Hà (TP Hạ Long): “Bán anh em xa không mua được láng giếng gần”

Bao năm sống vui vầy bên chòm xóm khu phố, tôi mới ngẫm ra những lúc khó khăn vất vả ngoài người thân vẫn còn những người láng giềng sẵn sàng giúp đỡ tương trợ mình. Những tình cảm xóng giềng được dựng xây từ những việc làm giản đơn trong đời sống hàng ngày nhưng chan chứa tình cảm. Được Nhà nước và nhân dân tổ 2 tin tưởng giao cho trọng trách tổ trưởng tổ dân khu 2, tôi luôn tự dặn lòng phải góp phần nhỏ bé để duy trì nếp sống văn hóa của tổ dân nhưng vẫn không được làm mất đi những tình cảm mà hàng xóm láng giềng vẫn dành cho nhau. Những lúc ốm đau cũng cần xóm giềng hỗ trợ, những lúc nhà có hiếu, hỉ cũng đều là chòm xóm giúp đỡ nhau. Và tôi nghĩ chính những điều ấy sẽ tạo nên một nét ứng xử văn minh nhưng rất đỗi ân tình trong mỗi cộng đồng khu phố.

Anh Nguyễn Tuấn Anh, Bí thư Đoàn Thanh niên phường Cẩm Phú (TP Cẩm Phả): “Thanh niên chúng tôi luôn coi là tôn chỉ trong đời sống hằng ngày"

Theo chỉ thị của các cấp bộ đoàn và chính quyền các cấp, đoàn thanh niên phường Cẩm Phú thường xuyên tổ chức các chương trình ngoại khóa cho thanh thiếu niên trên địa bàn phường; phối hợp với các trường học tổ chức các chương trình tìm hiểu lịch sử địa phương và vào những ngày lễ lớn của dân tộc như 22/12, 27/7 đều tổ chức các chương trình thăm tặng quà các gia đình người có công và Bà Mẹ Việt Nam anh hùng trên địa bàn. Và không chỉ đến khi tỉnh ban hành Bộ quy tắc ứng xử, với những quy tắc ứng xử trong cộng đồng cư trú về chăm sóc và bảo vệ người già, trẻ em; quan tâm, giúp đỡ người già… ý thức tôn trọng lịch sử, biết ơn và tri ân những thế hệ đi trước luôn được cá nhân tôi và nhiều bạn thanh niên coi là tôn chỉ trong đời sống hàng ngày. Cùng với đó, việc bảo vệ môi trường như trồng mới cây xanh, thu gom rác thải cũng được đoàn thanh niên triển khai thường xuyên, góp phần tạo cảnh quan môi trường sống trong lành.

Ông Phạm Công Quý, Phó Giám đốc Trung tâm Truyền thông – Văn hóa huyện Cô Tô: "Quy tắc ứng xử được hình thành từ chính nếp sống của người dân” 

Nói về những quy tắc ứng xử trong cộng đồng cư trú thì có lẽ ít có nơi nào như đảo Cô Tô của chúng tôi. Tài sản có giá trị như xe máy dựng ngoài sân cắm chìa khóa cả ngày không mất, nhà cửa quên khóa cũng chẳng mất mát thứ gì… Cả đảo hầu như ai cũng biết nhau, tình làng nghĩa xóm tương trợ và đoàn kết lắm. Từ năm 2018 đến nay, Hội Phụ nữ và Đoàn Thanh niên huyện triển khai 2 đề án hạn chế sử dụng túi nilon và đề án phân loại rác thải tại nguồn, chất lượng môi trường sống và cảnh quan tốt lên rất nhiều, rác thải được thu gom, xử lý triệt để, tạo môi trường sống xanh sạch đẹp. Các đám hiếu, hỉ; việc tang lễ, việc cưới được tổ chức trang trọng, hiện đại và tiết kiệm, không phô trương… Có thể nói, những quy tắc ứng xử trong cộng đồng được hình thành chính từ nếp sống của người dân Cô Tô với những đặc trưng văn hóa riêng của người vùng biển.

Ông Hà Quý Lợi, phường Phong Cốc (TX Quảng Yên): “Tôi thấy Bộ Quy tắc rất thấu tình đạt lý"

Tôi sinh sống đã nhiều năm trên địa bàn phường Phong Cốc, đảo Hà Nam, nơi đây bao nhiêu năm vẫn nổi tiếng là vùng “đất lề quê thói”. Thế nhưng “An cư lạc nghiệp”, chúng tôi sống và truyền lại cho con cháu những hương ước của làng xóm, của dòng họ. Cùng với đó, những thuần phong mỹ tục, nét đẹp trong sinh hoạt cộng đồng cũng được phát huy. Không phải đánh mất đi những nét truyền thống mà từ cái cũ ấy chúng ta phải đổi mới để nó thích ứng được với cuộc sống, hòa nhập với những đặc trưng văn hóa và khiến những lớp cháu con nhìn vào đó mà sống tốt hơn. Tôi cũng đã đọc Bộ quy tắc ứng xử trên địa bàn mà UBND tỉnh mới ban hành, đặc biệt những quy tắc về ứng xử tại nơi cư trú, làng xóm tôi thấy rất phù hợp, “thấu tình đạt lý”.

 Mai Linh (Thực hiện)

Hòa Phạm

.
.
.
.
.
.
.
.