Người đắm đuối với soọng cô từ lời ru của mẹ

Chủ Nhật, 03/11/2019, 18:25 [GMT+7]
.
.

Đó là nghệ nhân dân gian Dư Thị Ngọc (thôn Voòng Tre, xã Bình Dân, huyện Vân Đồn). Không chỉ thường xuyên biểu diễn, nghệ nhân Dư Thị Ngọc còn nắm giữ và truyền dạy hàng trăm bài soọng cô cho lớp trẻ.

Nghệ nhân Dư Thị Ngọc hát một bài S
Nghệ nhân Dư Thị Ngọc.

Nghệ nhân Dư Thị Ngọc sinh năm 1949 tại thôn Đồng Cống, xã Bình Dân, huyện Vân Đồn. Là con thứ hai trong một gia đình nghèo có 8 anh chị em, bà Ngọc vất vả từ nhỏ. Không được học hành đến nơi đến chốn, nhưng bù lại, bà Ngọc được mẹ và các nghệ nhân dân gian như: Điệp Thị Lỷ, Điệp Thị Lừu, Điệp Thị Cam và Điệp Thị Lý ở trong xã tận tình chỉ dạy cho những câu dân ca của dân tộc Sán Dìu. Đặc biệt, những lời ru bên nôi của mẹ đã ngấm vào bà Ngọc từ tấm bé, khiến bà say mê và đắm đuối với câu hát soọng cô suốt cả cuộc đời. Sau khi lấy chồng, bà lại mang những bài mẹ hát để ru các con của mình. Nghệ nhân Dư Thị Ngọc nhớ lại: Năm lên 7 tuổi, tôi đã bắt đầu biết hát soọng cô, chủ yếu là những bài hát ru, những bài của trẻ con. Đến năm 12 tuổi, tôi đã theo các anh, chị đi hát mừng đám cưới, hát vào nhà mới, hát đi làm, hát đi chơi và khi 14 tuổi thì tập hát giao duyên.

Theo bà Ngọc, soọng cô phát âm theo tiếng Sán Dìu nghĩa là “xướng ca”, là làn điệu dân ca độc đáo chất chứa tâm tư, tình cảm và ước muốn của người Sán Dìu trong đời sống. Soọng cô được truyền miệng từ đời này sang đời khác, trở thành hoạt động tinh thần không thể thiếu trong đời sống sinh hoạt, lao động sản xuất của người Sán Dìu. Hát soọng cô có khi để trổ tài, có thể đôi nam nữ yêu nhau nhưng chưa dám ngỏ lời trực tiếp mà phải mượn câu hát tâm tình. Có khi người mẹ hát soọng cô để ru con, người già hát mừng đám cưới, mừng nhà mới, mừng thọ... Hát soọng cô chủ yếu ứng tác, lời ca phù hợp với hoàn cảnh cụ thể, nên người hát phải hiểu biết, nhanh trí và có tài ứng khẩu. Cũng vì tính chất ngẫu hứng, nên hát soọng cô không có nhạc đệm.

Lời hát soọng cô chủ yếu là thơ tứ tuyệt, nhưng có nhiều bài, câu đầu 3 chữ, ba câu sau mỗi câu 7 chữ. Những câu hát soọng cô không bị giới hạn bởi không gian, thời gian và bối cảnh diễn xướng. Soọng cô chứa đựng tri thức dân gian rất lớn, cũng như lịch sử hình thành và tâm thức của dân tộc Sán Dìu ở những góc độ, những cung bậc khác nhau.

Thời son trẻ, những cuộc hát soọng cô của bà Dư Thị Ngọc và chúng bạn kéo dài hết làng này sang làng khác, cứ nơi nào có người Sán Dìu thì đến hát. Bà Ngọc cùng đội hát soọng cô đi hát trong các xã Bình Dân, Đoàn Kết của Vân Đồn rồi sang Dương Huy, Cộng Hòa, Quang Hanh của Cẩm Phả và vào tận xã Sơn Dương (Hoành Bồ). Cứ những nơi có cộng đồng người Sán Dìu sinh sống là đội hát soọng cô của bà Ngọc đi giao lưu. Bà không thể nhớ nổi mình đã đi hát bao nhiêu cuộc như vậy trong thời con gái.

Năm 19 tuổi, bà Ngọc tốt nghiệp y sỹ, về công tác tại Trạm Y tế xã Bình Dân, rồi lập gia đình, sinh con. Lúc này, do điều kiện gia đình và công tác, những câu hát soọng cô không theo bước chân bà đi xa nữa. Nhưng không phải vì thế mà tình yêu vốn văn hóa dân gian của cha ông trong bà Ngọc vơi cạn. Bà vẫn hát ru con, ru cháu, hát trong các cuộc vui của làng, của xã.

Nghệ nhân Dư Thị Ngọc và bạn hát.
Nghệ nhân Dư Thị Ngọc và bạn hát.

Đặc biệt, từ năm 2004 sau khi nghỉ hưu, bà Ngọc có nhiều thời gian hơn nên đã hăng hái tham gia lớp truyền dạy hát soọng cô của người Sán Dìu do Sở Văn hóa - Thể thao và Du lịch (nay là Sở Văn hóa - Thể thao) tổ chức. Đến nay, bà đã truyền dạy cho 15 học trò, trong đó có những gương mặt tiêu biểu như: Từ Thị Chúc, Long Văn Năm, Từ Thị Sinh (đều ở thôn Voòng Tre, xã Bình Dân, huyện Vân Đồn).

Hiện bà Ngọc là thành viên nòng cốt của CLB Hát soọng cô xã Bình Dân và thường xuyên cùng các thành viên CLB đi biểu diễn soọng cô tại Bắc Giang, Thái Nguyên, Vĩnh Phúc... Gắn bó với soọng cô từ tấm bé, nghệ nhân Dư Thị Ngọc còn lưu giữ được hơn 300 bài hát soọng cô và đang mang toàn bộ vốn liếng dân gian nắm giữ được cùng tâm huyết của mình để thực hành, truyền dạy dân ca Sán Dìu, với mong muốn vốn quý của cha ông để lại không bị mai một. Bà đã được Hội Văn nghệ dân gian Quảng Ninh lập hồ sơ đề nghị phong tặng danh hiệu Nghệ nhân dân gian Việt Nam vì có những đóng góp cho công tác lưu giữ, bảo tồn và truyền dạy văn hóa phi vật thể hát soọng cô của dân tộc Sán Dìu.

Huỳnh Đăng

Tin liên quan

.
.
.
.
.
.
.
.