Người đi lên từ hơi ấm Vùng than

Chủ Nhật, 24/12/2017, 14:52 [GMT+7]
.
.

Đạo diễn, Nghệ sĩ Nhân dân Trần Cẩm chào đời đúng vào dịp Khu Mỏ Hồng Quảng được giải phóng - mùa hè 1955. Gia đình anh chịu ảnh hưởng khá nhiều của nền văn hóa Pháp bởi cha là cán bộ lưu dung từng giúp việc cho các kỹ sư Pháp thuộc Công ty Than Bắc kỳ, nhưng giàu lòng yêu nước, đã từng chăm nuôi nhiều cán bộ cách mạng. Từ nhỏ, Trần Cẩm đã mê đọc sách, xem phim và mơ ước trở thành phi công để được bay cao, bay xa.
 

Nghệ sĩ Nhân dân Trần Cẩm làm phim về Đại tướng Võ Nguyên Giáp.
Nghệ sĩ Nhân dân Trần Cẩm làm phim về Đại tướng Võ Nguyên Giáp.

Nhờ đọc sách báo nhiều, Trần Cẩm hiểu mình không thể trở thành phi công nên đã theo học nghề y để tự chăm lo sức khỏe cho mình. Rời quân ngũ, anh trở về Vùng mỏ và năm 1987 may mắn được tuyển dụng vào làm quay phim của Trung tâm Truyền hình Than Cẩm Phả - một nghề anh cũng rất thích nhưng chưa bao giờ dám mơ ước. Tuy chỉ là một đơn vị nhỏ nhưng Truyền hình Than Cẩm Phả được trang bị khá hiện đại, lại thừa hưởng truyền thống của Báo Vùng Mỏ và Đài phát thanh Công nhân mỏ với lực lượng cộng tác viên hùng hậu, được lãnh đạo ngành Than đặc biệt quan tâm công tác báo chí, truyền thông, nên luôn được các cơ quan đài báo của Trung ương tin cậy, giúp đỡ phát triển.

Vốn có nền tảng văn hóa lại thích được khám phá, Trần Cẩm đã nhanh chóng làm chủ được những chiếc camera. Anh đã làm nhiều người trong nghề phải ngạc nhiên bởi tính phát hiện mới lạ trong từng khuôn hình và cả chiều sâu ý tưởng văn học. Đó là phim “Chân dung thợ lò” (1992), “Những trăn trở từ Hạ Long”, “Ngành Than trước vận hội mới” (1993), “Nhận diện lại vùng Than”... đã đoạt Huy chương vàng tại các Liên hoan Truyền hình toàn quốc. Trần Cẩm đã rất kỳ công chọn từng cảnh quay, góc quay với những bố cục có chiều sâu. Anh từng phải vất vả cả chục ngày, ôm máy quay chui vào tận lò chợ chật hẹp, ẩm ướt, nổ mất năm chiếc bóng đèn thái dương và dù đã bọc camera rất kỹ vẫn bị hơi nước xâm nhập như cái dấu hỏi treo lơ lửng trên màn hình. Khi dựng phim, bị yêu cầu cắt bỏ những cảnh đó vì chất lượng phát sóng Quốc gia, nhưng Trần Cẩm tha thiết xin giữ nguyên và bổ sung vào lời bình thực tế khắc nghiệt để người xem thông cảm. Không ngờ, điều đó tạo nên hiệu quả lớn khi những gương mặt thợ lò lấm lem trần trụi, ngồi vá những chiếc ủng rách hoác mà vẫn cười hát trong lò sâu, khiến cho cả những giám đốc mỏ cũng phải rơm rớm nước mắt.

Sau một số thành công bước đầu, Trần Cẩm được lãnh đạo cử  đi học Khoa Quay phim của Trường Đại học Sân khấu - Điện ảnh với yêu cầu phải nắm vững kiến thức đạo diễn, biên kịch vì Bộ Năng Lượng đã có quyết định điều Truyền hình Than Cẩm Phả về Bộ. Trần Cẩm đã bán mọi thứ tài sản, kể cả nhà đất ở Hạ Long để mua sắm thiết bị tốt nhất, vừa học vừa thực hành, tự làm những phim thử nghiệm với cách quay, cách dựng hiện đại.

Năm 1997, Trần Cẩm được nhận về Đài Truyền hình Việt Nam, mở đầu cho thời kỳ anh được bay cao, bay xa. Về Ban Chuyên đề - Trung tâm Sản xuất phim Tài liệu - Phóng sự VTV1, Trần Cẩm nhận được sự tin cậy, giúp đỡ của nhiều biên tập viên, đạo diễn giàu kinh nghiệm.

Trần Cẩm trong một lần làm phim ở nước ngoài.
Trần Cẩm trong một lần làm phim ở nước ngoài.

Anh được tiếp tục gắn bó với ngành Than và vùng đất Quảng Ninh thân yêu với những góc mở rộng hơn, tầm nhìn sâu sắc, toàn diện hơn, không còn phải e ngại trước những hiện tượng tiêu cực hay quan điểm cuc bộ hẹp hòi. Anh đã mạnh dạn hơn trong quá trình thực hiện những bộ phim lớn như kỷ niệm 70 năm truyền thống ngành Than với một luận đề mới mẻ: Công cuộc trí thức hóa thợ mỏ trong quá trình đổi mới công nghệ hiện đại phải gắn liền với nâng cao đời sống văn hóa và tiện nghi sinh hoạt hiện đại cho mọi gia đình thợ mỏ mới thực sự đem lại hiệu quả kinh tế cao.

Trước đây, khi Vịnh Hạ Long được công nhận là Di sản thế giới lần thứ nhất, Trần Cẩm đã làm phim “Non nước Hạ Long”, được tỉnh Quảng Ninh dùng làm quà gửi tặng bạn bè khắp năm châu; nhiều hãng truyền hình lớn đã sử dụng góp phần quảng bá cho du lịch Việt Nam. Nay, trở lại làm ba tập phim “Tầm vóc Vùng Đông Bắc”, anh nhìn Hạ Long dưới góc nhìn địa chất, địa mạo với nền văn hóa lâu đời đang trở thành tiềm năng kinh tế to lớn, đòi hỏi phải có những cơ chế đặc biệt cùng sự đột phá táo bạo, làm cho Hạ Long xanh đẹp hơn, giàu có hơn.

Là một đạo diễn của Đài Truyền hình Quốc gia, Trần Cẩm vẫn luôn nhớ đến những nỗi vất vả gian nan của thợ mỏ Đèo Nai, Cọc Sáu, Cao Sơn, Cửa Ông. Anh vui mừng trước sức vươn lên mạnh mẽ cơ khí hóa hầm lò, trân trọng những khuôn hình cực đẹp về thợ lò chiến đấu với “giông bão” trong lòng đất.

Nhà văn Võ Khắc Nghiêm

.
.
.
.
.
.
.
.