Đặc sắc trang phục phụ nữ Dao Thanh Phán ở Đồng Văn

Thứ Sáu, 08/09/2017, 16:27 [GMT+7]
.
.

Đồng Văn là một xã miền núi biên giới của huyện Bình Liêu. Nơi đây tập trung hơn 83% đồng bào Dao Thanh Phán sinh sống. Do địa lý khá cách biệt nên sự giao lưu, tiếp biến văn hóa chưa làm ảnh hưởng nhiều đến văn hóa của người Dao, đặc biệt là trang phục truyền thống của phụ nữ.

Một bộ trang phục truyền thống của phụ nữ Dao Thanh Phán khá cầu kỳ, gồm quần, áo, thắt lưng, mũ đội đầu với kỹ năng thêu tỉ mỉ và tinh tế. Các bộ phận thêu gồm hai vạt áo, hai gấu quần và thắt lưng. Màu sắc và họa tiết thêu truyền tải được tín ngưỡng, quan niệm, phản ánh được một phần đời sống văn hóa của người Dao Thanh Phán.

Phụ nữ Dao Thanh Phán ở Bình Liêu thêu bất cứ khi nào rảnh rỗi. Ảnh: Tô Đình Hiệu
Phụ nữ Dao Thanh Phán ở Bình Liêu thêu bất cứ khi nào rảnh rỗi. Ảnh: Tô Đình Hiệu

Màu sắc được chọn là các màu xanh, đỏ, vàng, trắng kết hợp thêu trên nền vải màu đen, hội đủ ngũ hành: Kim – vàng, Mộc – đen, Thủy – trắng, Hỏa– xanh, Thổ - đỏ. Đồng bào Dao Thanh Phán có niềm tin là khi mặc trên mình bộ áo sặc sỡ khiến cho các con thú dữ khi nhìn thấy sẽ tránh đi, không làm hại đến mình. Một niềm tin hồn nhiên nhưng phản ánh được tâm hồn đẹp của những con người suốt cuộc đời gắn bó với rừng núi.

Những họa tiết được thêu lặp lại và có quy ước về sự sắp xếp. Họa tiết hình móng chân và chân chó được thêu ở hàng đầu tiên, từ trên xuống của gấu quần. Móng chân và chân con chó là biểu tượng của tổ tiên người Dao, phản ánh tín ngưỡng thờ vật tổ là Bàn Vương. Thêu họa tiết này ở gấu quần, người Dao Thanh Phán tin rằng tổ tiên luôn đi theo để phù hộ, tránh được mọi tai ương, bất trắc. Họa tiết “nộc cắp” – đôi chim luôn được thêu các cặp màu tương sinh trong ngũ hành. Hai cặp màu tương sinh được thêu kín trong ô vuông, ngoài ước mong cuộc sống có được mọi điều viên mãn, cách phối màu còn thể hiện mong ước sự sinh sôi. Bên cạnh đó là các họa tiết hoa văn phản ánh đời sống văn hóa của người Dao: Họa tiết chiếc bừa – là vật dụng dùng trong canh tác lúa ở ruộng bậc thang, họa tiết hoa đậu đũa – loài cây trồng quanh năm trên nương để dùng làm thực phẩm trong bữa ăn hàng ngày, họa tiết hoa sâm, hoa kiệu, ruộng bậc thang là những hình ảnh gắn liền với cuộc sống của họ.

Trên vạt áo không thêu các họa tiết móng chân và chân chó, cũng không thêu họa tiết chiếc bừa, ruộng bậc thang. Ở chi tiết này, họ thêu các họa tiết hoa, “nộc cắp”, thêm họa tiết hoa hồi 8 cánh – loài quả làm dược liệu gắn liền với phương thức sống khai thác lâm sản của người Dao Thanh Phán ở xã Đồng Văn. Ngoài những họa tiết chính còn có các đường viền chạy song song, luôn là những cặp màu tương sinh trong thuyết ngũ hành.

Chị em phụ nữ Dao Thanh Phán tham dự Lễ hội hoa sở Bình Liêu năm 2016. Ảnh: Trần Minh
Chị em phụ nữ Dao Thanh Phán tham dự Lễ hội hoa sở Bình Liêu năm 2016. Ảnh: Trần Minh

Trong trang phục của phụ nữ Dao Thanh Phán, mũ xếp đội đầu làm cầu kỳ nhất nên cũng tốn khá nhiều thời gian, công sức để làm. Chiếc mũ có hình vuông cao khoảng 30cm, mỗi một chiếc mũ được cấu tạo bởi 110 - 120 tấm vải được thêu viền màu đỏ và xếp chồng lên nhau, xen giữa các tấm vải là lần xốp mềm (thường thì phụ nữ trẻ làm mũ cao hơn người già). Lúc đi rừng thì mũ được quấn thêm một lần vải hoa đỏ bên ngoài để tránh bụi bẩn.

Với cô dâu trong ngày cưới sẽ kèm thêm chiếc khăn đội đầu được thêu kỹ lưỡng hơn và đẹp hơn. Đây là chiếc khăn vuông có chiều dài 50x50cm được thêu kín từ ngoài vào trong, ở giữa có buộc vài sợi chỉ đào có xỏ hạt cườm màu bằng nhựa. Đây là trang phục thêu mang nhiều tâm huyết nhất và cũng được đánh giá là đẹp nhất trong tổng thể bộ trang phục của người Dao Thanh Phán.

Trong sinh hoạt hàng ngày hay tham gia các lễ hội, phụ nữ Dao Thanh Phán đều sử dụng trang sức bằng bạc. Bộ trang sức gồm vòng tay, vòng cổ, hoa tai, nhẫn. Họ tin rằng trang sức bằng bạc có thể giúp xua đuổi tà ma, tránh những điều xấu, tránh được bệnh tật.

Trước sự thâm nhập mạnh mẽ của thị trường may mặc, người phụ nữ Dao Thanh Phán ở Đồng Văn vẫn trung thành với bộ trang phục truyền thống của mình. Hình ảnh của họ tô điểm cho sắc màu văn hóa của Bình Liêu thêm sinh động.

Tô Đình Hiệu (Trung tâm TT-VH Bình Liêu)

.
.
.
.
.
.
.
.