Cách tiếp cận để thúc đẩy Kinh tế Xanh ở Việt Nam

Thứ Bảy, 02/06/2012, 04:54 [GMT+7]
.
.

Trong những thập kỷ qua, nền kinh tế Việt Nam luôn đạt được mức tăng trưởng cao với những con số GDP ấn tượng. Tuy nhiên, một thực tế là mức tăng trưởng này không hề tính đến những chi phí do suy giảm tài nguyên và thiệt hại môi trường gây tổn hại cho nền kinh tế. Trong khi đó, từ những năm 70 của thế kỷ 20, nhiều quốc gia phát triển trên thế giới đã bắt đầu xem xét đến các thiệt hại môi trường và suy giảm tài nguyên vào trong tăng trưởng kinh tế, nỗ lực giảm thiểu các thiệt hại này trong quá trình tăng trưởng. Từ đó, khái niệm tăng trưởng kinh tế xanh đã hình thành. Hiện nay, tăng trưởng kinh tế xanh đã và đang phát triển với tốc độ chưa từng thấy đối với hầu hết các quốc gia trên thế giới.

Tại Việt Nam, chuyển đổi phương thức phát triển, hướng tới phát triển nền kinh tế xanh là hướng tiếp cận mới, tuy nhiên xét về dài hạn đây là hướng tiếp cận phù hợp với xu thế phát triển chung của hệ thống kinh tế toàn cầu. Chính phủ Việt Nam đã và đang có những chiến lược, chính sách để phát triển nền kinh tế nước ta theo hướng xanh hay hướng bền vững. Trong đó phải kể đến “Định hướng Chiến lược Phát triển Bền vững của Việt Nam” do Thủ tướng Chính phủ ban hành năm 2004. Và gần đây nhất và trực tiếp nhất là Dự thảo “Khung Chiến lược Tăng trưởng Xanh 2011-2020 và tầm nhìn đến năm 2050 của Việt Nam” đang được đưa ra thảo luận và lấy ý kiến các Bộ, ngành. Tuy nhiên, để chiến lược được hiện thực hoá thành công thì cần phải có những cách tiếp cận cụ thể và hợp lý.

Tập trung phát triển khoa học và công nghệ

Theo báo cáo Hiện trạng Môi trường Quốc gia năm 2010, Việt Nam có chất lượng tăng trưởng thấp là do nước ta chủ yếu dựa vào hai nhân tố vốn, lao động và tài nguyên thiên nhiên trong khi tỷ trọng đóng góp của KH&CN lại thấp hơn nhiều nước. Điều này cho thấy công nghệ sản xuất nước ta còn chưa hiện đại dẫn đến hiệu suất sử dụng năng lượng, tài nguyên trong sản xuất thấp, do đó, tăng trưởng kinh tế kéo theo sức ép không nhỏ đối với môi trường. Một số ví dụ cụ thể được đưa ra trong báo cáo này như sau: Hiệu suất sử dụng nguồn năng lượng trong các nhà máy đốt than, đốt dầu chỉ đạt 28-32%, thấp hơn các nước phát triển khoảng 10%. Hiệu suất của các lò hơi công nghiệp chỉ đạt 60%, thấp hơn mức trung bình của thế giới khoảng 20%. Để sản xuất một tấn thép, các nhà máy trong nước cần 11,32 đến 13,02 triệu kcal, trong khi mức tiên tiến của thế giới chỉ cần 4 triệu kcal.

Tăng trưởng xanh có nghĩa là phát triển một nền kinh tế sạch, hiệu quả. Do đó chúng ta phải cần những công nghệ sạch, công nghệ tiên tiến cho năng suất cao để đạt được mục tiêu đó. Vì vậy, việc tập trung phát triển khoa học công nghệ là một yếu tố sống còn để tăng trưởng xanh nhằm tiết giảm sự lãng phí tài nguyên và năng lượng của đất nước, tăng hiệu quả và chất lượng sản xuất, giảm chi phí và nâng cao khả năng cạnh tranh của Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Đề cao tiêu dùng “xanh”

Hiện nay khái niệm về “nền kinh tế xanh” hay “tăng trưởng xanh” vẫn chưa có khái niệm thống nhất. Nhưng tựu chung thì nền “kinh tế xanh” là nền kinh tế mà chính sách phát triển dựa vào các tiêu chí sau: Định hướng là thị trường, nền tảng là các nền kinh tế truyền thống, mục tiêu là sự hoà hợp của kinh tế và môi trường.

Như vậy, với sự khẳng định “định hướng là thị trường”, thì sự thành công của nền kinh tế xanh sẽ phụ thuộc rất nhiều vào quyết định của người tiêu dùng. Do đó, công tác nâng cao nhận thức của cộng đồng người tiêu dùng về lối sống xanh hay tiêu dùng xanh là vô cùng quan trọng. Khi cộng đồng đã nhận thức rõ và cổ động cho tiêu dùng xanh, thì chính họ sẽ đưa ra những đòi hỏi, những yêu cầu bắt buộc các doanh nghiệp sản xuất hàng hoá, cung cấp dịch vụ phải thể hiện trách nhiệm với xã hội, với môi trường trong hoạt động của mình. Để giữ được khách hàng và thích nghi với thị trường thì các doanh nghiệp bắt đầu phải thay đổi. Để thúc đẩy tiêu dùng xanh, ngoài việc nâng cao nhận thức cộng đồng, Chính phủ cũng cần lưu ý những điểm sau: Tiêu dùng xanh ngoài việc sử dụng những sản phẩm thân thiện môi trường, tiêu dùng tiết kiệm còn là việc ưu tiên sử dụng hàng hoá trong nước (giảm thiểu phát thải khí nhà kính do vận chuyển hàng hoá). Bên cạnh đó, Nhà nước cần quan tâm hỗ trợ vốn và công nghệ cho các doanh nghiệp thay đổi mẫu mã, nâng cao chất lượng sản phẩm đồng thời giúp các doanh nghiệp quảng bá sản phẩm đến người dân. Nhà nước cần xây dựng, củng cố và phát triển các quy định và các chương trình “nhãn sinh thái”, “nhãn môi trường” và khuyến khích các doanh nghiệp tham gia để tạo cơ sở tin cậy cho người dân hướng đến tiêu dùng xanh.

Chính phủ đã và đang có những động thái tích cực đáng ghi nhận để thúc đẩy nền kinh tế xanh ở Việt Nam. Ngày Môi trường thế giới năm 2012 với chủ đề “Kinh tế Xanh: Có vai trò của bạn” là một hành động có ý nghĩa nhắc nhở con người bảo vệ môi trường cho tương lai phát triển bền vững của chính mình.

PGS-TS. Nguyễn Đinh Tuấn, ThS. Phạm Nguyễn Bảo Hạnh

(Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường TP Hồ Chí Minh)

.
.
.
.
.
.
.
.